In de Steertse Heide, een deel van de Kalmthoutse Heide op de grens van Vlaanderen en Nederland, wordt binnenkort een tweede fosfaatfilter geïnstalleerd. Geen overbodige luxe: jarenlange landbouw laat nog altijd sporen na in het grondwater en dat water stroomt door naar het kwetsbare Nederlandse natuurgebied De Groote Meer.
Projectleider Klaas Pauly
VAN GRENSPARK KALMTHOUTSE HEIDE
Sietske de Regt
COÖRDINATOR VERDROGINGSBESTRIJDING VAN DE PROVINCIE NOORD-BRABANT
De Steertse Heide is een voormalig landbouwgebied, maar fungeert eigenlijk als één groot wateropvangbekken, waarvan het water via greppels afstroomt naar de Groote Meer in Nederland. “Decennialang landbouwgebruik maakte dat er een hoge belasting was van meststoffen als fosfaten en nitraten”, zegt Projectleider Klaas Pauly van Grenspark Kalmthoutse Heide. “Dat zorgt voor “verruiging” van de Groote Meer, wat betekent dat enkele snelgroeiende soorten de overhand krijgen. Dat begint met een groot rietveld, daarna komen er nog wat berken- en dennenbomen bij. En dan stopt het eigenlijk. Na een tijdje ben je heel je biodiversiteit kwijt.”
De nitraten zijn relatief snel weer weg uit de bodem, maar de fosfaten zijn een stuk hardnekkiger, zegt Klaas. Om ze te elimineren werd al in 2020 een eerste filter geïnstalleerd. “Technisch is het systeem vrij eenvoudig. Regenwater wordt opgevangen in een bekken en stroomt via buizen door een laag ijzerzand, een bijproduct van drinkwaterwinning. Het fosfaat bindt zich aan het ijzerzand, zonder pompen of energieverbruik.”
Decennialang landbouwgebruik maakte dat er een hoge belasting was van meststoffen als fosfaten en nitraten.
De eerste installatie (die op Nederlandse bodem staat) zuivert enkel het water van de noordelijke Steertse Heide. De nieuwe, tweede filter richt zich op het meer zuidelijke gebied. De installatie komt in België, maar wordt door Nederland bekostigd. “In principe moet elk land voor zijn deel zorgen, maar natuur en water stoppen natuurlijk niet aan de grens”, zegt Sietske de Regt, Coördinator verdrogingsbestrijding van de provincie Noord-Brabant. “Het is ook een wisselwerking, waar beide landen van profiteren. Vlaanderen stelt via het Agentschap voor Natuur en Bos bijvoorbeeld ook grondoppervlakte ter beschikking en onderhoudt de filter.”
De eerste installatie bleek alvast een schot in de roos. Sietske: “De normen worden bijna altijd gehaald, behalve bij extreme regen, wanneer het water te snel door het filter stroomt. Dat succes gaf de doorslag voor een tweede project.”
Tegelijk met de installatie van de filter, wordt ook een verdwenen ven hersteld: het Evertandven. Klaas: “Dat is een zone van vier hectare die opnieuw wordt opengemaakt en geplagd. Bij veel regenval kan het water er stijgen, bij droogte zal het terug wat dalen. Het is net die variatie die voor een ongelooflijke grote diversiteit aan fauna en vegetatie zorgt.”
